Το δημιουργικό χάος

Δίνοντας έμφαση στο ρόλο της τυχαιότητας και του χάους στη δημιουργία δομής, ο Prigogine φαντάζεται ένα σύμπαν στο οποίο τα αντικείμενα δεν ορίζονται τόσο καλά όσο στην κλασική ή και την κβαντική φυσική.

Στο σύμπαν του Prigogine το μέλλον δεν μπορεί να προσδιοριστεί επειδή υπόκειται στην τυχαιότητα, τη διακύμανση, την ενίσχυση. Ο Prigogine το χαρακτηρίζει αυτό ως νέα «αρχή αβεβαιότητας».

Σύμφωνα με την περίφημη αρχή της αβεβαιότητας, διατυπωμένη για την κβαντομηχανική από τον Wemer Heisenberg, είναι αδύνατο να γνωρίζουμε με πλήρη ακρίβεια και τη θέση και την ορμή οποιουδήποτε υποατομικού σωματιδίου. Η αρχή της αβεβαιότητας εισήγαγε την ανάγκη για την πιθανότητα στην περιγραφή της συμπεριφοράς των σωματιδίων. Η νέα αρχή αβεβαιότητας του Prigogine μας λέει ότι πέρα από κάποιο οριακό σημείο πολυπλοκότητας, τα συστήματα οδεύουν προς μη προβλέψιμες κατευθύνσεις.

Χάνουν τις αρχικές τους συνθήκες και δεν μπορούν να τις ανακτήσουν ή να αντιστρέψουν την πορεία τους. Η αδυναμία τους να κοιτάνε πίσω στο χρόνο αποτελεί ένα «φράγμα εντροπίας». Η ανακάλυψη του φράγματος εντροπίας είναι παρόμοια με την ανακάλυψη του Αϊνστάιν ότι τα ανθρώπινα όντα και μηνύματα δεν μπορούν να ταξιδέψουν ταχύτερα από το φως, δηλαδή, πέρα από το «φράγμα φωτός».

'Οπως η αρχή της αβεβαιότητας του Heisenberg, έτσι και η αρχή αβεβαιότητας του Prigogine αποτελεί πλήγμα κατά του αναγωγισμού (να τα αναγάγουμε όλα τα φαινόμενα σε πιό απλά).
Αλλά για τον Prigogine αυτός ο τρόπος θεώρησης της φύσης είναι λιγότερο περιορισμός και περισσότερο αναγνώριση των δημιουργικών δυνατοτήτων της.

Οταν δούμε ένα σύστημα που μεταβαίνει στο χάος, ακόμη και τότε εμφανίζονται σε αυτό  σημεία -καταστάσεις-, στα οποία είναι πιθανότερο να βρεθεί το σύστημα, και στα οποία αναδύεται τάξη.
Έτσι και μέσα στο χάος υπάρχουν ίχνη κάποιας ιδιόμορφης τάξης. Επίσης είναι δυνατόν να εμφανισθούν περιοχές, που ονομάζονται "παράθυρα" ή "νησίδες" τάξης, όπου το σύστημα έχει την μορφή ενός ευσταθούς συστήματος, που ταλαντούται γύρω από ορισμένο αριθμό τιμών.  Αυτές οι νησίδες τάξης, που παρεμβάλλονται μέσα στις περιοχές του χάους, ονομάζονται διαλλείψεις (intennittencies). Η σημασία αυτών των νησίδων τάξης είναι πολύ μεγάλη, γιατί δηλώνει ότι υπάρχει μια στενή σχέση ανάμεσα στην τάξη και το χάος, τα οποία, και τα δύο, πρέπει να οφείλονται σε μια ενιαία διαδικασία, η οποία υπόκειται στην δυναμική των μη γραμμικών συστημάτων . Έτσι, κατά μία άποψη, είναι δυνατόν η εμφανιζόμενη σε επί μέρους συστήματα τάξη να είναι αποτέλεσμα της ύπαρξης τέτοιων διαλλείψεων , που "εμφιλοχωρούν" μέσα στον "ωκεανό" ενός παγκόσμιας κλίμακας χαοτικού ελκυστή. Γενικώς, ο συσχετισμός τάξης και χάους θεωρείται δεδομένος και αντανακλά την ολιστική αντίληψη για την λειτουργία της Φύσης.